Mój ojcze, mój ojcze, czy ty słyszysz,

Co szepcze król elfów?”

„Uspokój się moje dziecko, to tylko wiatr w liściach szeleści…”

W 1782 roku Johann Wolfgang Goethe napisał balladę Der Erlkönig, Król Elfów, Król Olszyn, Król Olch.

Wiersz przedstawia fantastyczną scenę rozgrywającą się podczas spowitej mgłą nocy, pośród zawodzenia wiatru i tętentu końskich kopyt. Pędzący jeździec to ojciec, który tuli w ramionach majaczącego w gorączce syna. Choremu dziecku wydaje się, że widzi baśniowego króla elfów, który wzywa je urokliwą pieśnią, obiecując miłą zabawę z jego córkami.

Utwór kończy przedśmiertna skarga dziecka i przerywana szlochem głucha fraza „w ramionach ojca dziecko było martwe”.

 

Motyw utworu pochodzi z duńskiej ballady przetłumaczonej na niemiecki przez Johanna Gottfrieda Herdera, w tej wersji postać złego ducha nazywa się ellerkonge, co jest inną formą elverkonge, czyli król elfów. W wersji Herdera pojawia się jako określenie kalka językowa Erlkönig, oznaczająca 'króla olszyn', 'króla olch'.

(Północnoniemiecka forma rzeczownika die Erle 'olcha' brzmiąca die Eller stała się przyczyną pomyłki tłumacza.)

Do dziś nie rozstrzygnięto sporu o znaczenie tytułu ballady i co zatem idzie o interpretację natury tytułowego króla. Badacze nie są zgodni, czy Goethe o pomyłce Herdera wiedział, czy też odwołał się raczej do wierzeń ludowych związanych z bagnistymi terenami porośniętymi olchami i wierzbami. Miały je zamieszkiwać duchy, oddziałujące na ludzi swą zgubną mocą. Źródłem wielu przesądów i zabobonów były nie tylko bagna, ale również drewno olchowe, które po rozrąbaniu czerwienieje, jak gdyby krwawiło.

W tradycji folkloru duńskiego i niemieckiego postać króla elfów jest zapowiedzią śmierci, pokazuje się osobie umierającej. Badacze stojący na stanowisku, że Goethe mógł być świadomy powiązań Erlköniga z elfami, wskazują na etymologię słowa elf i jego związek ze słowem alb: koszmar, zmora senna, które to są także udziałem dziecka z ballady Goethego.

 

Do tekstu Goethego komponowano wielokrotnie muzykę. Napisali swoje melodie: Gottlob Bachmann (1763-1840), Carl Blum (1786-1844), Max Eberwein (1775-1831), Anselm Hüttenbrenner (1794-1868), Bernhard Klein (1793-1832), Otto Klemperer (1885-1973), Huub de Lange (1955-), Johann Loewe (1796-1869), Émile Louis Victor Mathieu (1844-1932), Friedrich Methfessel (1771-1807), Anne Sheppard Mounsey, Johann Friedrich Reichardt (1752-1814), Andreas Jakob Romberg (1767-1821), Louis Schlottmann (1826-1905), Julius Schneider (1805-1885), Corona Schröter (1751-1802), Ludwig Spohr (1784-1859), Václav Tomášek, Karl Friedrich Zelter (1758-1832).