Śmiej się Pajacu, choć bolejesz niezmiernie. Śmiej się, choć ból przeszywa serce twe.

(Ridi, Pagliaccio, sul tuo amore infranto. Ridi del duol, che t’avvelenail cor.)


"Śmiej się pajacu!" to słowa które przeszły do historii i do dziś funkcjonują w potocznym języku. To jednocześnie synteza treści opery Ruggiera Leoncavalla Pajace.

Tragiczna opowieść o zawiedzionej miłości, zdradzie, zazdrości i przytłaczającej codzienności, z którą trzeba się zmagać mimo przeciwności losu. Każdy z nas może czasem poczuć się tak jak jeden z bohaterów opery - Canio, który musi ukrywać swe emocje pod maską, aby nie zawieść publiczności. Wznieść się na wyżyny fałszu i obłudy, aby w finale odkryć swoje prawdziwe uczucia, które tłumione wybuchają ze zdwojoną siłą i kładą kres miłości niewiernej żony Neddy i jej kochanka Silvia. Canio do końca próbuje zachować swoje sceniczne "ja" i wypuszczając z dłoni zakrwawiony sztylet wypowiada znamienne słowa: "La comedia e finita".

 

 

 

Ruggiero Leoncavallo urodził się w Neapolu, 23 kwietnia 1857 roku. Był synem sędziego (niektóre źródła podają, że komisarza policji), ale od małego jego zainteresowania kręciły się wokół muzyki. Ukończył konserwatorium Św. Piotra w Neapolu (Conservatorio San Pietro a Majella) i podjął pracę jako nauczyciel muzyki. Praca nauczyciela nie sprawiała mu wielkiej przyjemności, dawała jednak utrzymanie.

Leoncavallo marzył o napisaniu wielkiej opery. Pierwsze i kolejne próby nie przyniosły mu żadnego sukcesu. Nikt nie wyraził ani cienia uznania dla jego twórczości. Był zrezygnowany lecz o zaprzestaniu pisania oper nie myślał.

 

W 1890 roku był świadkiem wielkiego triumfu opery Mascagni'ego „Rycerskość Wieśniacza” (Cavalleria rusticana). Ta opera była pierwszą z rysującego się nowego kierunku – weryzmu. Leoncavallo postanowił napisać operę werystyczną.

Szczęśliwie dla niego, wkrótce mediolański wydawca Edwardo Sonzogno ogłosił konkurs dla młodych twórców na nie wystawioną jeszcze operę. Leoncavallo szybko zabrał się do pracy i przedstawił na konkurs operę Pajace (Pagliacci). Nadszedł wreszcie upragniony sukces – wygrał konkurs.

 

 

Libretto było dziełem samego kompozytora. Leoncavallo utrzymywał, że jego ojciec, sędzia, prowadził rozprawę o zabójstwo, które zostało uwiecznione w Pajacach. Nigdy jednak nie przedstawił dokumentów potwierdzających tę wersję (choć twierdził, że takowe posiada), zatem wielu krytyków muzycznych uważa, że Leoncavallo mógł dokonać przeróbki dramatu Catulle Mendesa Żona Tabarina, którego premiera odbyła się w Paryżu w czasie, gdy przebywał tam kompozytor. Stało się to podstawą do wytoczenia zarzutów o plagiat. Obyło się jednak bez żadnych konsekwencji.

 

 

 

Obsada:

Rola Rola w Commedia del’arte Głos

Canio, szef trupy Pajac tenor

Nedda, żona Cania, Colombina, żona Pajaca sopran
kocha Silvia
kocha Arlekina

 

Tonio, głupek Taddeo baryton

Beppe, actor Arlekin, Kochanek Colombiny tenor

Silvio, kochanek Neddy baryton

 

 

Treść opery:

Akcja toczy się w pobliżu miasteczka Montalto w Kalabrii,we Włoszech.

 

Prolog – Podczas grania uwertury podnosi się kurtyna. Spoza drugiej kurtyny wychodzi Tonio ubrany jak postać z komedii dell’arte Taddeo. Zwraca się do publiczności słowami Si può?... Si può?... Signore! Signori! ... Un nido di memorie. Przypomina widzom ,że aktorzy to też ludzie, mają swoje uczucia i przeżycia i to co pokazują to realna historia z ich życia.